Güven Sorunlarının Artmış Kıskançlık Üzerine Etkisi

Partnerimizden şüphe duyduğumuzda içimiz rahat etsin diye bazı adımlar atabiliriz. Ancak sürekli kontrol etmek, açıklama istemek ve şüpheye göre hareket etmek, zamanla güvenin kurulmasını zorlaştırabilir.

Şüphe Duydukça Neden Daha Fazla Kontrol Etmek İsteriz?

Partnerimiz mesajımıza geç yanıt verdiğinde, planı değiştiğinde ya da başka biriyle yakın iletişim kurduğunu gördüğümüzde aklımızdan çeşitli düşünceler geçebilir. "Benden bir şey mi saklıyor?", "Artık bana eskisi kadar değer vermiyor mu?" ya da "Ya ilişkimizi kaybedersem?" diye düşünebiliriz. Bu düşünceler kaygı ve kıskançlık yaşamamıza neden olabilir.

Böyle anlarda çoğumuz belirsizliği ortadan kaldırmak isteriz. Partnerimize nerede olduğunu sorabilir, neden geç yanıt verdiğini öğrenmeye çalışabilir veya sosyal medya hesaplarını daha sık kontrol edebiliriz. Bazen de aynı konuyu tekrar tekrar konuşarak içimizi rahatlatmaya çalışırız. Araştırmalar, özellikle ilişkide kaygı yaşayan kişilerde güvensizlik arttıkça kıskançlığın ve partnerin eşyalarını karıştırma gibi davranışların da arttığını gösteriyor.¹

Bunları yaptığımızda bir süreliğine rahatlayabiliriz. Partnerimiz açıklama yaptığında ya da endişemizi gideren bir yanıt verdiğinde şüphemiz azalabilir. Ancak bir sonraki belirsizlikte aynı kaygı yeniden ortaya çıkarsa kendimizi yine kontrol ederken bulabiliriz.

Sorun, şüphe duymamızdan çok şüpheyle baş etmek için sürekli kontrol etmeye ihtiyaç duymaya başlamamızdır. Çünkü şüpheyi kontrol ederek yatıştırmaya çalıştığımızda, kendimizi güvende hissetmenin yolunu partnerimizin davranışlarını takip etmekte arayabiliriz. Bir süre sonra kontrol etmeden rahat edemeyiz; her şüphe duyduğumuzda yeniden kontrol ederiz.

Oysa bir ilişkide güven, partnerimizin her hareketinden emin olmak ya da aklımıza hiç kuşku düşmemesi değildir. Her şeyi bilemediğimiz durumlarda da ilişkimizi sürdürebilmek, belirsizlikle baş edebilmek ve ihtiyaçlarımızı birbirimizle konuşabilmek güvenin önemli parçalarıdır.

Şüphe Doğrultusunda Attığımız Adımlar Güvenin Kurulmasını Nasıl Engeller?

Şüphe duyduğumuzda kendimizi korumaya çalışırız. Partnerimizin davranışlarını kontrol etmek, açıklamalarını sorgulamak veya bazı durumların yaşanmasını engellemek, bizi olası bir hayal kırıklığından koruyacakmış gibi gelebilir. Ancak bu davranışlar zamanla ilişkideki güveni zedeleyen bir döngüye dönüşebilir.

Sürekli kontrol etmek, güvenmek yerine kanıt aramaya yol açar

Partnerimizin telefonunu kontrol ettiğimizi, kimlerle mesajlaştığını öğrenmeye çalıştığımızı veya sosyal medya hareketlerini takip ettiğimizi düşünelim. Bunları yaparken amacımız şüphemizi gidermek olabilir. Ancak kontrol ettiğimizde içimizi rahatlatacak bir şey bulsak bile şüphemiz tamamen ortadan kalkmayabilir.

Örneğin partnerimizin bir arkadaşıyla mesajlaştığını gördüğümüzde konuşmanın içeriğini öğrenmek isteyebiliriz. Herhangi bir sorunla karşılaşmadığımızda rahatlayabiliriz. Fakat bu kez mesajların silinmiş olup olmadığını veya başka bir şeyin saklanıp saklanmadığını düşünmeye başlayabiliriz.

Böylece bir soruya yanıt bulsak da başka bir soru ortaya çıkar. Partnerimizin davranışlarını daha yakından takip ettikçe güvenimizin artmasını bekleriz; ancak giderek daha fazla ayrıntıya ihtiyaç duyabiliriz.

İlişki, birbirimizi tanıdığımız ve birlikte zaman geçirdiğimiz bir alan olmaktan çıkıp sürekli kanıt aradığımız bir sürece dönüşebilir. Güvenin gelişebilmesi içinse her belirsizliği kontrol ederek ortadan kaldırmamız değil, belirsizlik karşısında nasıl hareket ettiğimizi de değerlendirmemiz gerekir.

Tekrar tekrar açıklama istemek, şüpheyi ortadan kaldırmayabilir

Şüphe duyduğumuzda partnerimizden açıklama beklememiz anlaşılır bir durumdur. İlişkide bizi rahatsız eden bir şey olduğunda bunu konuşabilmek ve karşılıklı olarak birbirimizi anlayabilmek önemlidir.

Ancak bazen aldığımız yanıt yeterli gelmez. Partnerimiz nerede olduğunu anlatır ama neden daha önce haber vermediğini sorgularız. Açıklamasını dinleriz ama söylediklerinin gerçekten doğru olup olmadığını düşünmeye devam ederiz. Bir süre sonra aynı soruları yeniden sormaya başlayabiliriz.

Bu durumda partnerimiz ne söylerse söylesin içimizin rahatlaması zorlaşabilir. Biz daha fazla açıklama beklerken o kendisini sürekli savunmak zorunda hissedebilir. İkimiz de anlaşılmak ve güvende hissetmek isterken konuşmalarımız tartışmaya dönüşebilir.

Burada önemli olan, soru sormayı veya açıklama istemeyi başlı başına sorun olarak görmek değildir. Asıl mesele, aldığımız yanıtların ardından şüphemiz yeniden ortaya çıktığında aynı güvenceyi tekrar tekrar aramaya yönelmemizdir.

Partnerimizin davranışlarını kısıtlamak, yakınlığımızı zedeleyebilir

Kıskançlık yoğunlaştığında yalnızca bilgi edinmek istemeyebiliriz. Partnerimizin kimlerle görüşeceğine, nerelere gideceğine veya sosyal medyada nasıl davranacağına da müdahale etmeye başlayabiliriz.

Örneğin partnerimizin belirli bir arkadaşıyla görüşmesi bizi rahatsız ediyorsa onunla görüşmemesini isteyebiliriz. Böylece şüphe duymamıza neden olan durumun ortadan kalkacağını düşünebiliriz. Ancak bir durumu engellemek, o durumla ilişkili güven sorununu kendiliğinden çözmez.

Üstelik partnerimiz kendisini kısıtlanmış hissettiğinde ilişkideki yakınlık da zarar görebilir. Tartışma yaşamamak için bazı konuları paylaşmaktan kaçınabilir veya kendisine ait alanı korumaya çalışabilir. Bu kez davranışlarını gizlediğini düşünerek daha fazla şüphe duyabiliriz.

Böylece güvende hissetmek için yaptığımız şeyler, ilişkideki mesafeyi artırabilir.

Peki, Kontrol Edilen Partner Ne Yaşar?

Şüphe ve kontrol döngüsü yalnızca kıskançlık yaşayan kişiyi etkilemez. Sürekli nerede olduğunu açıklamak, mesajlarına hemen yanıt vermek veya kiminle görüştüğünü anlatmak zorunda kalan partner de zamanla yorulabilir.

Başlangıçta endişeyi gidermek için açıklama yapabilir ve anlayış göstermeye çalışabilir. Ancak açıklamalarının hiçbir zaman yeterli olmadığını düşündüğünde kendisini suçlanmış veya güvenilmez biri gibi hissedebilir. Birlikte geçirilen zamanın keyfini çıkarmak yerine bir sonraki tartışmanın ne zaman çıkacağını düşünmeye başlayabilir.

Bu noktada iki taraf da ilişkide aradığı şeyi bulmakta zorlanır. Şüphe yaşayan kişi güvenli hissetmek isterken partneri kendisine güvenilmediği için yıpranabilir. Her iki taraf da yakınlaşmaya çalışırken birbirinden uzaklaşabilir.

Bu nedenle kıskançlığı değerlendirirken yalnızca şüphe duyan kişinin neler yaşadığına değil, şüpheyle baş etmek için seçilen davranışların ilişkiyi nasıl etkilediğine de bakmak gerekir.

Her Şüphe Temelsiz midir?

İlişkide yaşanan her güven sorununu yalnızca kişinin kaygısıyla açıklayamayız. Daha önce yalan söylenmiş, verilen sözler tutulmamış veya güveni zedeleyen bir olay yaşanmış olabilir. Böyle durumlarda şüpheyi artıran somut nedenler bulunabilir.

Örneğin partnerimizin daha önce gizlediği bir durum ortaya çıktıysa benzer bir olayla karşılaştığımızda daha fazla kaygılanabiliriz. Güvenin zedelendiği bir ilişkide yeniden güven geliştirmek, yalnızca şüphe duyan kişinin kendisini sakinleştirmesiyle mümkün olmayabilir. Yaşananların konuşulması, sorumluluk alınması ve tutarlı davranışların zaman içinde görülmesi de gerekebilir.

Ancak ilişkide gerçekten bir sorun yaşanmış olması, sürekli kontrol etmenin veya partnerin kişisel alanını kısıtlamanın güveni yeniden kuracağı anlamına gelmez.

Burada iki şeyi birbirinden ayırmak önemlidir: Şüpheye neden olan durumu anlamaya çalışmak ve şüphe duyduğumuzda kendimizi rahatlatmak için neler yaptığımızı fark etmek.

Amacımız bütün şüpheleri yok saymak değil, şüpheyle hareket ederken ilişkiye ne yaptığımızı görebilmektir.

Güven Sorunları Yaşarken Ne Yapabiliriz?

Güven sorunlarıyla baş etmek için kendimize yalnızca "Partnerime neden güvenemiyorum?" diye sormak yeterli olmayabilir. Hangi durumlarda şüphe duyduğumuza, o sırada neler düşündüğümüze ve bu düşüncelerle baş etmek için nasıl davrandığımıza da bakabiliriz.

Şüphe duyduğumuz anlarda neler yaşadığımızı fark edebiliriz

Partnerimizin mesajımıza geç yanıt verdiğini düşünelim. Bu durum karşısında "Beni önemsemiyor" diye düşünebilir ve kaygılanabiliriz. Ardından art arda mesaj göndererek veya çevrim içi olup olmadığını kontrol ederek rahatlamaya çalışabiliriz.

Bu sırada kendimize şu soruları sorabiliriz: Ne oldu? Bu durumu nasıl değerlendirdim? Ne hissettim? Ardından ne yaptım? Yaptığım şey bana yalnızca o an mı iyi geldi, yoksa sorunu çözmeme de yardımcı oldu mu?

Bu sorular, yaşanan olayla o olaya verdiğimiz anlamı ve sonrasında yaptığımız davranışları ayırt etmemizi sağlar. Böylece her şüphe duyduğumuzda aynı şekilde hareket etmek zorunda olmadığımızı fark edebiliriz.

Kontrol etme isteği geldiğinde hemen harekete geçmeyebiliriz

Şüphe duyduğumuzda bir an önce rahatlamak istememiz doğaldır. Ancak her kaygı yaşadığımızda partnerimizi kontrol etmek veya aynı soruyu yeniden sormak zorunda değiliz.

Kontrol etme isteğini fark ettiğimizde bir süre beklemeyi deneyebiliriz. Bu sırada yürüyüş yapmak, başka bir işle ilgilenmek veya duygularımızı anlamaya çalışmak yardımcı olabilir.

Buradaki amaç kaygımızı bastırmak ya da partnerimizle konuşmaktan kaçınmak değildir. Şüphe ortaya çıktığında hemen kontrol etmeye yönelmeden de bu duyguyla baş edebileceğimizi deneyimlemektir.

Suçlamak yerine neye ihtiyaç duyduğumuzu anlatabiliriz

İlişkide bizi rahatsız eden bir durum olduğunda bunu konuşabilmek önemlidir. Ancak "Kesin benden bir şey saklıyorsun" diyerek başlamak, partnerimizin kendisini savunmaya geçmesine neden olabilir.

Bunun yerine "Sana ulaşamadığımda ne olduğunu bilmediğim için kaygılanıyorum. Bu durum hakkında konuşmak istiyorum" diyerek kendi deneyimimizi anlatabiliriz.

Bu şekilde konuşmak, her zaman istediğimiz yanıtı alacağımız veya bütün şüphelerimizin ortadan kalkacağı anlamına gelmez. Ancak birbirimizi suçlamadan dinleyebilmek, ihtiyaçlarımızı ifade edebilmek ve ilişkideki sorunları birlikte ele alabilmek için alan açar.

Güvenin yeniden kurulması için zamana ve tutarlı davranışlara ihtiyaç duyabiliriz

Güven, tek bir konuşmayla veya verilen bir sözle her zaman yeniden kurulmaz. Özellikle geçmişte güveni zedeleyen bir olay yaşandıysa değişimin zaman içinde görülmesi gerekebilir.

Bu süreçte her iki tarafın da sorumlulukları, ihtiyaçları ve sınırları önemlidir. Güveni zedeleyen davranışların ele alınması kadar, şüpheyi azaltmak amacıyla sürekli kontrol etme ihtiyacının da fark edilmesi gerekir.

Bir ilişkide güven geliştirmek, partnerimizin her hareketini bilmek anlamına gelmez. Birbirimizin davranışlarını sürekli denetlemeden de ilişki içinde kalabilmek, sorunları konuşabilmek ve belirsizliklerle baş edebilmek anlamına gelir.

Güven Sorunları ve Kıskançlık İçin BDT Desteği

Kıskançlık nedeniyle sürekli tartışıyor, partnerimizi kontrol etme ihtiyacı duyuyor veya aldığımız açıklamalara rağmen rahatlayamıyorsak bu döngüyü anlamak için profesyonel destek almayı değerlendirebiliriz.

Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) kapsamında kıskançlığı tetikleyen durumlar, bu durumlarda ortaya çıkan düşünceler, yaşanan duygular ve başvurulan davranışlar birlikte ele alınır. Amaç yalnızca düşüncelerimizi değiştirmek değil, bu düşüncelerle ilişkili davranışların kısa ve uzun vadeli sonuçlarını da anlamaktır.

Örneğin partnerimizin geç yanıt vermesiyle yoğun kaygı yaşıyor ve art arda mesaj gönderiyorsak bu davranışın o an bize ne sağladığına bakabiliriz. Kısa süreli rahatlamanın ardından şüphe yeniden ortaya çıkıyorsa farklı baş etme yolları üzerinde çalışabiliriz.

Böylece hem şüpheyi daha dengeli değerlendirmeyi hem de kontrol etme ihtiyacı ortaya çıktığında farklı davranışlar seçmeyi öğrenebiliriz. İlişkideki güveni zedeleyen gerçek sorunlar varsa bunların nasıl ele alınabileceğini ve hangi sınırların korunması gerektiğini de değerlendirebiliriz.

Sonuç: Güven, Her Şeyi Kontrol Edebilmek Değildir

Şüphe duyduğumuzda kendimizi korumak ve rahatlamak isteriz. Ancak şüpheye göre hareket ederek partnerimizi sürekli kontrol etmek, tekrar tekrar açıklama istemek veya davranışlarını kısıtlamak, zamanla güvenin gelişmesini zorlaştırabilir.

Çünkü kontrol etmek bize kısa süreli bir rahatlama sağlasa da belirsizlikle baş etmemizi tek başına öğretmez. Bir sonraki şüphede yeniden aynı davranışlara ihtiyaç duyabiliriz.

Bu döngüyü değiştirmek için şüpheye neden olan durumları anlamak, kendi düşünce ve duygularımızı fark etmek ve kontrol etmeden de kaygıyla baş edebilmeyi öğrenmek önemlidir. İlişkide gerçek bir güven ihlali yaşandıysa bunun da görmezden gelinmeden ele alınması gerekir.

Güven, her sorunun kesin bir yanıtını bulduğumuzda değil; sorunları konuşabildiğimiz, sınırları gözetebildiğimiz ve belirsizlikler karşısında sürekli denetim kurmaya ihtiyaç duymadan ilişkimizi sürdürebildiğimizde gelişir.

Sık Sorulan Sorular

Kaynakça

1. Rodriguez, L. M., DiBello, A. M., Overup, C. S., & Neighbors, C. (2015). The price of distrust: Trust, anxious attachment, jealousy, and partner abuse. Partner Abuse, 6(3), 298–319. https://doi.org/10.1891/1946-6560.6.3.298 ↩