Gaslighting Nedir? Psikolojik Manipülasyonun Belirtileri ve Baş Etme Yolları

Gaslighting, son yıllarda en çok konuşulan psikolojik manipülasyon türlerinden biridir. Merriam-Webster Sözlüğü, internet üzerindeki arama hacmindeki %1740'lık artış nedeniyle 2022 yılının kelimesi olarak "gaslighting" kavramını seçmiştir.

Psikolojik şiddetin önemli bir türü olan gaslighting hakkında farkındalığın artması, bireylerin manipülatif davranışları tanıyabilmesi ve sağlıklı sınırlar oluşturabilmesi açısından büyük önem taşımaktadır.

Gaslighting Nedir?

Gaslighting, kişinin hafızasını, algısını, gerçekliğini ve akıl sağlığını sorgulamasına neden olan psikolojik manipülasyon yöntemidir.

Kavram adını, 1938 yılında yazılan ve daha sonra "Gas Light" adıyla sinemaya uyarlanan oyundan alır. Oyunda bir adam, gaz lambasını her gece biraz daha kısmasına rağmen bunu inkâr ederek eşini "aklını kaçırdığına" inandırmaya çalışır. Amacı ise eşini psikolojik olarak zayıflatıp kontrol altına almaktır.

Gaslighting Davranışlarına Örnekler

Gaslighting uygulayan kişiler sıklıkla şu davranışları sergiler:

• Sürekli yalan söyler ve kanıtlar gösterilse bile inkâr etmeye devam eder.
• Söylemediğiniz veya yapmadığınız şeylerle sizi suçlar, ancak sıra kendisine geldiğinde "Ben öyle bir şey söylemedim." diyerek inkâr eder.
• Hakaret ederek sizi küçümser. "Boş konuşuyorsun." veya "Bir insan nasıl bu kadar beceriksiz olabilir?" gibi ifadeler kullanabilir.
• Duygularınızı önemsizleştirir. "Çok abartıyorsun.", "Bunda üzülecek bir şey yok." gibi cümlelerle sizi değersiz hissettirmeye çalışır.
• Haksız olduğunu hissettiğinde konuyu değiştirir veya sizi suçlamaya başlar.
• Konuşmayı yarıda keser, sizi görmezden gelir veya ilgisiz davranır.
• Tehdit eder ya da sizi sabote edecek davranışlarda bulunur.

Kimler Gaslighting Uygular?

Bu alandaki araştırmalar henüz sınırlı olsa da, narsistik kişilik bozukluğu, antisosyal kişilik bozukluğu ve borderline kişilik bozukluğu bulunan bireylerde gaslighting davranışlarının daha sık görülebileceği düşünülmektedir.

Bununla birlikte, her insan zaman zaman manipülatif davranışlar sergileyebilir.

Gaslighting uygulayan kişinin temel amacı, karşı taraf üzerinde güç ve kontrol kurmaktır. Böylece kendi davranışlarının sorumluluğunu üstlenmek yerine, karşı tarafın gerçeklik algısını zayıflatmayı hedefler.

Gaslighting'e Maruz Kalan Kişi Neler Yaşar?

Sürekli manipülasyona maruz kalan kişiler zamanla kendi düşüncelerinden şüphe etmeye başlar.

Yaygın etkiler şunlardır:

• Kendi hafızasına güvenememe
• Karar vermekte zorlanma
• Özgüven kaybı
• Yoğun kaygı yaşama
• Suçluluk hissi
• Çaresizlik duygusu
• Manipülatif kişiyi kaybetme korkusu
• Anksiyete ve depresyon belirtileri
• Travmatik stres belirtileri

Gaslighting ile Nasıl Başa Çıkılır?

Gaslighting'e maruz kaldığınızdan şüphe ediyorsanız aşağıdaki adımlar faydalı olabilir:

1. Olaylara mümkün olduğunca dışarıdan bakmaya çalışın.
2. Mesajları, e-postaları ve önemli konuşmaları saklayın. Gerekirse not alın veya tarih sırasına göre kayıt oluşturun.
3. Kendi sınırlarınızı koruyun ve manipülatif davranışları normalleştirmeyin.
4. Güvendiğiniz aile bireyleri veya arkadaşlarınızdan destek alın.
5. Manipülasyonun sürekli hale geldiğini düşünüyorsanız ilişkiyi sonlandırmayı, bunun mümkün olmadığı durumlarda ise mesafenizi artırmayı değerlendirin.
6. Süreci yönetmekte zorlanıyorsanız bir ruh sağlığı uzmanından profesyonel destek alın.

Kaynaklar

1. Merriam-Webster – Word of the Year 2022
2. Therapist Aid – What is Gaslighting?
3. Verywell Mind – Ways to Tell if Someone Is Gaslighting You
4. Psychology Today – Gaslighting
5. Healthline – 8 Ways to Deal With Gaslighting