Bir Terapi Merkezini Güvenilir Kılan 6 İşaret

Psikolojik destek almaya karar vermek çoğu zaman kişinin kendisi için attığı önemli bir adımlardan biridir. Ancak bu kararın ardından başka bir soru ortaya çıkar: Hangi terapi merkezine gitmeliyim?

İnternette kısa bir arama yaptığınızda, arama motoruna “psikolog” diye yazdığınızda çok sayıda merkez, uzman ve terapi yaklaşımıyla karşılaşabilirsiniz. Merkezlerin web siteleri, sosyal medya hesapları, danışan yorumları ya da fiziksel koşulları ilk izlenim açısından tabi ki etkili olabilir. Ancak bir terapi merkezinin gerçekten doğru ve güvenilir olup olmadığını anlamak için daha temel bazı kriterlere bakmak gerekir.

Psikoterapi, yalnızca bir kişiyle konuşmak ya da sorunlarınızı anlatmak değildir. İyi yürütülen bir terapi süreci; bilimsel bilgiyi, klinik değerlendirmeyi, mesleki yetkinliği, etik sorumluluğu ve danışanla kurulan iş birliğini bir araya getirir. Amerikan Psikoloji Birliği (APA), bilimsel kanıta dayalı psikolojik uygulamayı; mevcut en iyi, en yeni bilimsel araştırmaların, klinik uzmanlığın ve danışanın özellikleri, kültürü ve tercihleriyle bir bütün olarak tanımlamaktadır.

Bu bağlamda güvenilir bir terapi merkezini değerlendirirken aşağıdaki şu altı işarete özellikle dikkat edebilirsiniz.

1. Uzmanların Eğitimleri ve Yetkinlik Alanları Açıkça Belirtilir

Bir terapi merkezinin güvenilirliğini değerlendirirken ilk bakılması gereken noktalardan biri, hizmet veren uzmanların mesleki eğitimlerinin ve uzmanlık alanlarının şeffaf biçimde belirtilmesidir.

“Psikoloji alanında çalışmak” ile belirli bir odaklanılmış psikolojik sorun konusunda değerlendirme ve psikoterapi yürütmek aynı şey değildir.

Unvan kadar yetkinlik alanı da önemlidir

Bir uzmanın eğitim geçmişinin yanı sıra hangi konularda çalıştığı, hangi psikoterapi yaklaşımında ne kadar süre eğitim aldığı, mesleki gelişimini nasıl sürdürdüğü ve ilgili psikoterapi ekolünde yeteri kadar süpervizyon desteği alıp almadığı da önemlidir.

Örneğin kaygı bozuklukları, obsesif kompulsif bozukluk, travma, yas, depresyon ya da ilişki sorunları, çocuk, ergen, yetişkin ya da yaşlı danışanlar birbirinden farklı değerlendirme ve müdahale süreçleri gerektirebilir.

Güvenilir bir merkez, her uzmanın her danışanla çalıştığı izlenimini vermek yerine, uzmanın yetkinlik sınırlarını gözetir ve danışanı doğru uzmana yönlendirmeye çalışır.

Mesleki etik açısından da kişinin kendi yetkinlik sınırları içerisinde çalışması, bilgisini güncel tutması ve gerektiğinde konsültasyon alması veya yönlendirme yapması temel profesyonel standartlar arasındadır.

2. Kullanılan Terapi Yöntemlerinin Bilimsel Kanıtı Vardır

Bir terapi merkezinin kullandığı yöntemlerin yalnızca popüler olması yeterli değildir. Uygulanan terapi yaklaşımının bilimsel araştırmalar tarafından incelenmiş ve etkli bir terapi olması önemli bir güvenilirlik göstergesidir.

Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT), bu açıdan psikoterapi literatüründe en kapsamlı biçimde araştırılmış yaklaşımlardan biridir. APA tarafında altın standart terapi ekolü olarak tanımlanır. Bununla birlikte kanıta dayalı uygulama yapmak demek, herkese aynı yöntemin uygulanması anlamına gelmez.

Kanıta dayalı terapi “herkese aynı teknik” değildir

Bilimsel yaklaşım, terapiyi mekanik bir protokol uygulamasına dönüştürmez.

Tam tersine kanıta dayalı psikoterapide üç bilgi kaynağı birlikte değerlendirilir:

• Bilimsel araştırmalardan elde edilen bulgular,
• Terapistin klinik uzmanlığı,
• Danışanın özellikleri, terapiden beklentileri, sorunları, sorunların ortaya çıktığı bağlamı ve sürdürücüleri.

Bu nedenle güvenilir bir merkez, “Bu yöntem herkeste kesin sonuç verir” gibi iddialar yerine, hangi yaklaşımın neden tercih edildiğini ve danışanın yaşadığı sorunla nasıl ilişkili olduğunu açıklayabilmelidir.

İnsan davranışı ve psikolojik sorunlar çok sayıda değişkenin etkileşimiyle ortaya çıkar.

3. Terapiye Başlamadan Önce Sorunu Anlamaya Odaklıdır

Güvenilir bir terapi sürecinde amaç, danışana mümkün olduğunca hızlı biçimde bir teknik uygulamak değildir. Öncelikle “Bu kişi ne yaşıyor ve bu sorun neden devam ediyor?” sorusunun yanıtı aranır.

Bu nokta özellikle Bilişsel Davranışçı Terapi ve Klinik Davranış Analizi açısından oldukça önemlidir.

İki kişi benzer sorunlarla terapiye başvurabilir ancak bu sorunları sürdüren mekanizmalar tamamen farklı olabilir. Dolayısıyla doğru klinik değerlendirme ile sonucunda bir vaka formülasyonu oluşturulabilir.

Formülasyon, terapiye bir yol haritası sağlar. Böylece müdahaleler rastgele seçilmiş tekniklerden oluşmak yerine, danışanın sorununu ortaya çıkaran veya sürdüren mekanizmalara göre planlanabilir.

4. Terapi Süreci Şeffaf ve İş Birliğine Dayalıdır

Terapi, terapistin danışan adına bütün kararları verdiği tek yönlü bir süreç değildir. Aksine danışanla işbirliği ile sürdürlen bir profesyonel ilişkidir. Bu terapötik ilişki belirli sınırlar çerçevesinde gerçekleşir ve terapist danışanın sorunlarını ve sürdüren süreçleri farkederek değiştirmesinde yol göstericidir.

Danışanın terapi hedeflerini bilmesi, uygulanan yöntemlerin nedenlerini anlayabilmesi ve gerektiğinde soru sorabilmesi gerekir. Süreç danışandan gizli ya da bilgileri saklayarak yürütülmez. Şeffaflık güven ilişkisinin kurulması için önemlidir.

“Terapide ne yapıyoruz?” sorusunun bir cevabı olmalıdır

Özellikle yapılandırılmış psikoterapi yaklaşımlarında danışan zaman içerisinde şu soruların yanıtlarını anlayabilmelidir:

• Hangi sorun üzerinde çalışıyoruz?
• Bu sorunun devam etmesine neler katkıda bulunuyor?
• Terapi hedefimiz ne?
• Seanslarda yaptığımız çalışmalar bu hedefle nasıl ilişkili?
• Değişimi nasıl takip ediyoruz?

Güvenilir bir terapi merkezinde danışan yalnızca terapi uygulanan, pasif kişi değildir; terapi sürecinin aktif bir katılımcısıdır.

5. Gizlilik, Etik Sınırlar ve Bilgilendirme Ciddiye Alınır

Terapi odasında konuşulan konular çoğu zaman kişinin hayatındaki en özel deneyimleri içerir. Bu nedenle güven duygusunun oluşabilmesi için danışanın bilgilerinin nasıl korunduğunu bilmesi gerekir.

Güvenilir bir terapi merkezinde gizlilik yalnızca “Konuşulanları kimseyle paylaşmayacağız” cümlesinden ibaret değildir.

Danışan sürecin sınırlarını bilir

Terapiye başlarken mümkün olduğunca açık biçimde;

• gizlilik ve gizliliğin sınırları,
• kişisel bilgilerin nasıl korunduğu,
• seans süresi ve sıklığı,
• ücretlendirme,
• iptal ve erteleme koşulları,
• seanslar arasındaki iletişimin sınırları,
• gerektiğinde başka bir uzmana yönlendirme süreci

gibi konular hakkında bilgi verilmesi profesyonel çerçevenin bir parçasıdır.

Uluslararası mesleki etik çerçeveler de danışanın mahremiyetinin korunmasını, mesleki sınırların gözetilmesini, yeterlilik alanı içerisinde çalışılmasını ve hizmetin koşulları konusunda açık iletişim kurulmasını temel ilkeler arasında değerlendirmektedir.

Net sınırlar terapötik ilişkiyi güçlendirerek, danışanın hangi çerçeve içerisinde destek aldığını bilmesini sağlayarak güvenli bir çalışma alanı oluşturur.

6. Terapinin İşe Yarayıp Yaramadığı Takip Edilir

Terapi sürecinde gözden kaçabilen en önemli sorulardan biri şudur:

“Yaptığımız terapi gerçekten işe yarıyor mu?”

Güvenilir bir psikoterapi sürecinde ilerleme yalnızca “Bu hafta nasıl geçti?” “Kendinizi nasıl hissediyorunuz?” Gibi öznel değerlendirme sorularıyla değerlendirilmez.

Değişim gözlemlenebilir hale getirilir

Terapi hedeflerine bağlı olarak belirtilerin sıklığı ve şiddeti, kaçınma davranışları, günlük yaşam işlevselliği, kişinin zorlayıcı durumlarla karşılaşabilme kapasitesi veya hedeflenen davranışlardaki değişimler takip edilebilir.

Gerektiğinde bilimsel olarak geliştirilmiş ölçme araçlarından da yararlanılabilir.

BDT ve klinik davranış analizi perspektifinden bakıldığında özellikle önemli olan, yalnızca kişinin kendini daha iyi hissedip hissetmediği değil, yaşamında neyin değişmeye başladığıdır.

Bilimsel kanıta dayalı psikolojik uygulamanın temel özelliklerinden biri de danışanın ilerlemesinin süreç içerisinde değerlendirilmesi ve gerekli olduğunda tedavi planının ve vaka formülasyonunun bu verilere göre yeniden düzenlenmesidir.

Peki Terapi Merkezini Seçerken Neler Sorabilirsiniz?

İlk görüşmeden önce ya da ilk seans sırasında terapiste soru sormanız son derece doğaldır. Örneğin:

• “Benim yaşadığım sorunla daha önce çalıştınız mı?”
• “Hangi terapi yaklaşımını kullanıyorsunuz?”
• “Bu yaklaşımın benim yaşadığım sorun açısından bilimsel dayanağı nedir?”
• “İlk görüşmelerde nasıl bir değerlendirme yapıyorsunuz?”
• “Terapi hedeflerini birlikte mi belirleyeceğiz?”
• “İlerlemeyi nasıl değerlendireceğiz?”
• “Gizlilik hangi durumlarda bozulur?”
• “Anlattığım sorunlar sizin çalışma alanınız dışında kalırsa nasıl bir yönlendirme yapıyorsunuz?”

Güvenilir bir uzman kendisine yönlendirilen bu tür soruların terapötik ilişkiye yönelik bir tehdit olmadığını bilir. Bu soruların sorulmasını danışanın terapiye yönelik bir motivasyonu ve sürecin aktif bir parçası olduğu şeklinde yorumlar.

Güvenilir Terapi Merkezi Kusursuzluk Değil, Profesyonel Bir Çerçeve Sunar

Bir terapi merkezinin güvenilir olması, oradaki terapistlerin her sorunu çözebileceği veya terapinin her zaman hızlı sonuç vereceği anlamına gelmez.

Asıl güvenilirlik; bilimsel olarak desteklenen yöntemleri kullanmak, uzmanlık sınırlarını bilmek, etik ilkelere bağlı kalmak, danışanı anlamadan müdahaleye geçmemek ve terapi sürecini danışanla birlikte değerlendirebilmekten gelir.

İyi bir psikoterapi sürecinde amaç danışana hazır cevaplar vermek değildir.

Amaç; kişinin yaşadığı güçlüğü birlikte anlamak, bu güçlüğü sürdüren duygu, düşünce ve davranış örüntülerini belirlemek ve kişinin yaşamında işlevsel değişiklikler oluşturmasına yardımcı olmaktır.

Bu nedenle terapi merkezi seçerken yalnızca “Burada kendimi rahat hissediyor muyum?” sorusunu değil;

“Burada yürütülen süreç bilimsel, etik, şeffaf ve bana özgü mü?”

sorusunu da sormak önemlidir.

Kaynakça

1. American Psychological Association. (2021). Policy statement on evidence-based practice in psychology. American Psychological Association.
2. David, D., Cristea, I., & Hofmann, S. G. (2018). Why cognitive behavioral therapy is the current gold standard of psychotherapy. Frontiers in Psychiatry, 9, 4.
3. Şalcıoğlu, E. (2022). Bilişsel ve Davranışçı Terapilerde Vaka Formülasyonu ve Terapi Planlama: Klinik Davranış Analizi Yaklaşımı. Nobel Akademik Yayıncılık.