Telefondan Ayrı Kalma Kaygısı: Nomofobi
Teknolojik gelişmelerle birlikte cep telefonları hayatımızın önemli bir parçası hâline geldi. Özellikle akıllı telefonlar, günlük hayatta birçok aktiviteyi daha hızlı ve kolay yapmamıza olanak sağlıyor. Cep telefonlarımızla sosyal medya platformlarını kullanıyor, müzik dinliyor, internet bankacılığı üzerinden ödemeler yapıyor ve yakınlarımızla haberleşiyoruz. Akıllı telefonlar sayesinde insanlarla ve dünyayla daha fazla etkileşime giriyoruz. Cep telefonlarının sağladığı katkı ve kolaylıkların yanında, akıllı telefon kullanım özelliklerine bağlı olarak ruh sağlığı alanında son yıllarda yeni bir sorun tanımlandı: nomofobi.
Nomofobi Nedir?
İngilizce “no mobile phone phobia” kelimelerinin kısa okunuşuyla literatüre giren nomofobi (nomophobia), 2008 yılında İngiltere’de yapılan bir çalışmayla ortaya atıldı.1 Genel bir tanımlamayla nomofobi, kişinin cep telefonundan ayrılmaktan ve telefonu kaybetme, telefonun şarjının bitmesi gibi durumlarda telefonla bağlantısının kopmasından kaygılanması şeklinde tanımlanır.2,3
Nomofobisi olan kişiler bazı ortak durumlarda kaygı ve korku duyar; bedenlerinde çarpıntı, terleme ve titreme gibi rahatsız edici fiziksel belirtiler hissedebilir. Bu kişiler:1,4
- Telefondan uzak kaldığında veya telefonunu kullanamayacağını düşündüğünde kaygı, korku ya da panik yaşar.
- Telefonu bir yere bırakmak zorunda kaldığında zihninde kaçırdığı bildirimler, mesajlar ve aramalarla ilgili düşünceler döner durur.
- Telefonunu kaybetmeye yönelik yoğun kaygı duyar.
- Telefona gelen bildirimleri sürekli kontrol eder ve kontrol edemediğinde aşırı kaygı hisseder.
Nomofobim Olduğunu Nasıl Anlarım?
Uzun süre telefonumuzla ilgilenemediğimizde veya telefonumuza bildirim geldiğinde elbette cep telefonumuzu kontrol etmek isteriz. Ancak nomofobi yaşayan kişi, telefonunu sürekli kontrol etme ihtiyacı hisseder.3,4 Bu nedenle telefonunu kontrol edemeyeceği durumların içinde olmaktan ve çeşitli aktiviteleri yapmaktan kaçınabilir.
Bu kaçınma davranışlarına şu örnekler verilebilir:4
- Telefonu sessizde kullanmamak,
- Telefonu uzak bir yerde şarja takmamak,
- Cep telefonu kullanımının yasak veya kısıtlı olduğu ulaşım araçlarını kullanmamak; örneğin uçağa binmemek,
- Uzun sürecek toplantılara katılmamak,
- Telefonu şarj etmenin mümkün olmadığı yerlere gitmemek; örneğin piknik alanlarından kaçınmak,
- Telefonun çekmediği veya şebekenin olmadığı yerlerde bulunmamak.
Bunların yanı sıra kişi, telefonunu kontrol etmesinin aksamaması için çeşitli önlemler alabilir. Örneğin şarj aletini veya taşınabilir şarj cihazını sürekli yanında taşıyabilir; şarj aletinin ya da telefonun bozulma ihtimaline karşı yedek cihazlar bulundurabilir.1,3 Tüm bu kaçınma davranışları ve önlemler kişinin normal yaşam rutinini sekteye uğratabilir.
Nomofobi Nasıl Sürer?
Peki, kişi telefonunu neden sürekli kontrol eder? Telefonuyla bağlantısının kesilmesi, kişi için yalnız ve izole olmak anlamına gelebilir.5 Bu nedenle şarjın bitmesi, gelen bildirimleri kaçırma veya aramaları cevaplayamama gibi durumlarla karşı karşıya kalmak istemez.
Kişi, başka insanların kendisine ulaşamamasının veya kendisi bir başkasına ulaşmak istediğinde ulaşamamasının çeşitli riskler taşıdığına inanabilir. Bu risklerin içerdiği tehdidi zihninde büyütür. Kaçınma ve kontrol davranışlarıyla bu riskleri azalttığını düşünerek kaygısını kısa süreliğine azaltır.
Öte yandan sürekli kontrol nedeniyle kişi, riskli olduğuna inandığı durumların gerçekte ne kadar tehdit içerdiğini değerlendiremez. Bu nedenle o durumların tehlikeli olduğunu düşünmeye ve kaygılanmaya devam eder. Kaygı, sürekli telefon kontrollerini; sürekli telefon kontrolleri ise kaygıyı besler ve bir kısır döngü oluşur.
Sonuç olarak kişi, cep telefonunu sürekli kontrol ederek telefonuyla bağlantısının kesilmesine yönelik kaygısını kısa bir süreliğine azaltsa da uzun vadede kaygı yoğun biçimde devam eder.6
Ne Yapılabilir?
Bilişsel ve Davranışçı Terapi ya da kısa adıyla BDT, fobilerin tedavisinde etkili olduğu çok sayıda araştırmada gösterilmiş ve bu sorunların tedavisinde ilk sırada önerilen psikoterapi yaklaşımıdır. Fobi türleri, tedaviye kolay yanıt veren, tedavi başarısı ve iyileşme oranı yüksek sorunlardır.7
Yetkin bir terapist eşliğinde sürdürülen BDT seanslarıyla kişi, telefonundan uzak kalmaya yönelik kaygısını yönetmeyi öğrenebilir ve kontrol davranışlarını işlevsel düzeylere çekebilir. Böylece günlük hayatın gerektirdiği aktivite ve sorumluluklarını daha rahat yerine getirebilir.
Bilişsel ve Davranışçı Terapiler hakkında daha fazla bilgi almak için BDT yaklaşımını anlattığımız içeriği inceleyebilirsiniz.
Kaynakça
- Taşhan, A., & Ünver, Z. (2021). Sosyal Ağ Kullanımının Akıllı Telefon Yoksunluğu Korkusu (Nomofobi) ile İlişkisi: Üniversite Öğrencileri Üzerine Bir Araştırma. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 11(1), 41–63.
- Bhattacharya, S., Bashar, M. A., Srivastava, A., & Singh, A. (2019). Nomophobia: No mobile phone phobia. Journal of Family Medicine and Primary Care, 8(4), 1297.
- Türen, U., Erdem, H., & Kalkın, G. (2017). Mobil telefon yoksunluğu korkusu (nomofobi) yayılımı: Türkiye’den üniversite öğrencileri ve kamu çalışanları örneklemi. Bilişim Teknolojileri Dergisi, 10(1), 1.
- Bragazzi, N. L., & Del Puente, G. (2014). A proposal for including nomophobia in the new DSM-V. Psychology Research and Behavior Management, 7, 155–160.
- Teknoloji Çağının Hastalığı Nomofobi.
- Şalcıoğlu, E. (2022). Bilişsel ve davranışçı terapilerde vaka formülasyonu ve terapi planlama: Klinik davranış analizi yaklaşımı. Nobel Akademik Yayıncılık.
- Wolitzky-Taylor, K. B., Horowitz, J. D., Powers, M. B., & Telch, M. J. (2008). Psychological approaches in the treatment of specific phobias: A meta-analysis. Clinical Psychology Review, 28(6), 1021–1037.
